روش های یاددهی –یادگیری پیشنهادی برای تدریس درس علوم
روش های یاددهی –یادگیری پیشنهادی برای تدریس درس علوم
1-یادگیری اکتشافی
2-بحث گروهی
3-الگوی کاوشگری
اعظم حسین زاده 12598122
مریم زبردست 12584552
مقدمه
به شیوه های کاربردی وعملیاتی که معلم برای تدریس خود انتخاب می کند الگوی تدریس می گویند بدیهی است که الگوهای تدریس موجود ومورد استفاده درمدارس نبایدبصورت قالبی وکلشیه ای استفاده شود وحوزه ی کاری معلم رامحدود نماید بلکه معلم می تواند بااستفاده ازتجربیات خویش وفضای عمومی کلاس به ترکیب الگوهایی دست بزند وبا آمیزه ای از ذوقیات وخلاقیت خویش کلاس درس را برای خودودانش آموزان فعال تر وبانشاط ترنماید انتخاب یک روش مبتنی برهدفهای آموزشی باید باشد نکته ی دیگری راکه معلم درانتخاب روش آموزشی خودباید مورد توجه قرار دهد شخصیت وتوانایی های فردی دانش آموزان است بعضی ازآنهابه راحتی می توانند باروش اکتشافی به یادگیری بپردازندوازلحاظ شخصیتی استقلال دادن به این گونه دانش آموزان به رشد جنبه های خلاق ذهن آنان کمک می کند از سوی دیگر بعضی از دانش آموزان توانایی یادگیری اکتشافی ومستقل کارکردن راندارندوبدون آموزش مستقیم معلم وتوضیح وتشریح همه موارد وآوردن مثالهای متعدد قادربه یادگیری موثرنخواهندبود بنابر این معلم باید درحد امکان دربرخوردباهر دانش آموز رفتار وروش آموزشی متناسب با ویژگی های فردی اورابه کارگیرد در نظام آموزشی وپرورشی هرگز روش یکپارچه وکاملی برای همه دانش آموزان وهمه هدفهای آموزشی وجود ندارد معلم باید همیشه از خود بپرسدکه :" برای چه منظوری وبرای کدام دانش آموزان وتحت چه شرایطی باید به انتخاب روش آموزشی اقدام کنم وبعد از پاسخ دادن به این سوال روش آموزشی خودراانتخاب کند درادامه روش تدریس های یادگیری اکتشافی بحث گروهی والگوی کاوشگری به عنوان روش های مناسب برای تدریس درس علوم تشریح
تشریح خواهد شد .
روش یاد گیری اکتشافی:
دراین روش یادگیریده ،بدون کمک معلم ،خودبه کشف مفاهیم واصول وقوانین می پردازدوازاین طریق به دانش های لازم دست می یاید،دراین روش معلم تنها صورت مساله رادراختیاریادگیرنده قرارمی دهدویادگیرنده خودبه کشف اجزاء تشکیل دهنده موضوع ورابطه ی میان آنهااقدام می کند.یادگیرنده بایدمفاهیم ساده بعدمفاهیم پیچده رابیاموزدسپس باترکیب این اصول به اکتشاف دست یابد.
امیتازات روش یادگیری اکتشافی:
1-این روش توانایی ذهنی یادگیرنده راافزایش می دهد
2-این روش انگیزش درونی راافزایش می هدوپاداش شخصی حاصل ازاین نوع اکتشاف موثرترین روش تقویتی است
3-این روش به یادداری مطالب درحافظه کمک موثری می کند
4-یادگیری پایداراست وعلاقه دانش آموزش تحریک میشود
5-دانش واطلاعات قبلی فراگیران مدنظرنیست
نقش معلم:
نقش معلم
-فراهم نمودن امکانات وابزارموردنیازجهت کشف مفاهیم
-سازماندهی کلاس به منظورفعالیت های عملی وذهنی دانش آموزان
-راهنمایی وهدایت کردن دانش آموزان
نقش دانش آموز:
-استفاده ازابزارو وسایل
-تجربه کردن ،آزمایش کردن واستفاده ازتجارت برای رسیدن به مفاهیم
-فعال بودن دانش آموزان
درروش اکتشافی یادگیری همان چیزی است که توسط شاگردکشف می شودوارزشیابی ازتوانایی فرد درکشف مفاهیم ومحصولات واکتشافات دانش آموزان به عمل می آید
روش اکتشافی هدایت شده که ازروش اکتشافی منشعب شده است به این صورت است که یادگیرنده به اندازه کافی استقلال عمل دارد امامعلم برکاراونظارت دارد وهرجاکه به کمک نیاز دارد اورایار ی می دهدمعلم مفاهیم واصول اولیه رابه یادگیرنده می دهدویادگیرنده خودبه اکتشاف می پردازدیااینکه یادگیرنده ومعلم باهم این کارراانجام می دهند
کاردرآزمایشگاه علوم وانجام ازمایشهای کتاب علوم باهدایت وراهنمایی معلم مربوط به روش
اکتشافی هدایت شده می باشد
اگرمعلمان سعی می کنندآزمایشهای مربوط به درس علوم رادریک فضای مناسب آموزشی مثلا آزمایشگاه علوم مدرسه همراه بارعایت نکات ایمنی انجام دهندمفاهیم آن موضوع درسی بهترتوسط دانش آموزان درک خواهدشدچون خودشان به اکتشاف ونتیجه گیری پرداخته و خودشان تجربه کرده اندمثلاتماشای سلول گیاهی زیرمیکروسکوپ وبررسی ویژگیهای سلول گیاهی توسط دانش آموزان
2-آموزش باروش بحث گروهی
این روش از مهم ترین موارد مشخص یادگیری اکتشافی می باشد
برخلاف روشهایی مثل سخنرانی که در آن فعالیت کلامی عمدتا برعهده معلم است دربحث گروهی دانش آموزان بطورفعال در فعالیت کلاسی شرکت می کنند .میزان شرکت معلم ودانش آموزان دربحث های گروهی درهمه موارد یکسان نیست واز یک موقعیت آموزشی به موقعیت دیگرفرق می کند دربعضی ازاین بحث ها معلم نقش کمی برعهده می گیرد ووظیفه اوصرفا به هدایت ومیانداری صحبت دانش آموزان محدود می شود.
زمانی هم فعالیت اومهمتر است وتاپرسیدن سئوال از دانش آموزان وپاسخ دادن به سئوالات آنان گسترش می یابد .
مراحل آموزش باروش بحث گروهی :
1-انتخاب موضوع بحث
2-یافتن زمین مشترک برای بحث :دراین جا لازم است که دانش آموزان رادرایجاد یک زمینه مشترک برای بحث آماده کنیم این کاررامی توان از طریق خواندن فصلی از کتاب یا از طریق نمایش یک فیلم یا بازدیداز یک مکان یا گردش علمی انجام داد
3-بیان هدفهای آموزشی بحث:
ازآنجاکه بحث کلاسی نیزیک روش آموزشی است وبه منظور ایجاد یادگیری در دانش آموزان طرح ریزی می شود چون هر روش آموزشی دیگر باید دارای هدف باشد بیان هدف ها جریان بحث رابه نتیجه گیری بهترسوق می دهد ضمنا تعیین یک محدوده زمانی برای بحث نیز مفید است این کاربه جریان شکل گیری بحث وبه نتیجه رسیدن به موقع آن کمک می کند
4- ترتیب نشستن افرادکلاس دربحث گروهی :
ترتیب قرارگرفتن دانش آموزان ودانشجویان درجلسه بحث گروهی بهتر است به شکل دایره باشد ومعلم هم مانند دانش آموزان در یک قسمت ازاین دایره قرار بگیرد این طرز نشستن تماس چشمی میان همه افراد شرکت کننده دربحث راممکن می سازد
5-هدایت جریان بحث:
درپاسخ به این پرسش که سهم معلم دربحث گروهی چه قدراست جواب مشخصی وجود ندارد می توان گفت نقش معلم ازبه عهده گرفتن اکثربحث ها تاتقریبا ساکت ماندن در طول جلسه بحث راشامل می شود هرچه معلم بیشتر صبحت کند فرصت دانش آموزان کمتر می شود بهتر است معلم نقش خود رادر صبحت کردن کمتر کند .
وظیفه اصلی معلم دربحث گروهی عبارت است از تحلیل وارزشیابی جریان بحث ،منطق،سازمان وصحت مطالب گفته شده جایی که بحث از مسیر اصلی اش خارج می شود معلم باید بحث رابه مسیر اصلی اش هدایت نماید از این روش می توان برای تدریس مطالبی مثل فوایدخاک،فوایدآب و.....استفاده کرد .
روش کاوشکری:
اساس این الگووارد ساختن دانش آموزان دریک مساله واقعی برای کاوشگری است اجرای این الگو مستلزم مربی انعطاف پذیر وماهر درفرآیندکاوشکری است.
آموزش کاوشگری 5مرحله دارد
1-رودررویی شاگرد باموفقعیت دارای مساله
2-گردآوری داده ها وتایید درستی آنها
3-آزمایشگری
4- تحلیل فرآیند کاوشگری یعنی راهبردهای کاوشگری تحلیل شودوبهترین راهبرد انتخاب شود .
لازمه مرحله اول این است که معلم موقعیت مساله دار راعرضه کند ودرباره روال کاوشگری به شاگردان توضیح دهد می توان کاوشگری رابانظریات بسیار ساده آغاز کرد مساله باید در حدی باشد که برای دانش آموزان شگفت انگیز باشد .
درمرحله دوم شاگردان اطلاعاتی درباره رویدادی که می ببینند گرد می آورند وسوالاتی مطرح می کنند که معلم با بله وخیر جواب می دهد در مرحله سوم باید دست به آزمایش بزنند فرآیند تبدیل فرضیه ها به یک آزمایش آسان نیست وبه به تمرین نیاز دارد ومعلم باید راهنمایی های لازم راانجام دهد معلم درمرحله چهارم شاگردان رابه سازمان دهی اطلاعات وبیان عبارت قانونمند حاصل از آزمایش فرامی خواند بعضی از شاگردان درهنگام چهش فکری از درک اطلاعاتی که گرد آورده اند وتبدیل آن به یک عبارت مشخص دچارمشکل می شوند ودرمرحله آخر معلم تحلیل های بچه ها رااز آنها می خواهد یعنی در اینجا نتیجه کار مشخص می شود وپاسخ سوالها داده می شود .
منظورازتدوین آموزش کاوشگری واردکردن مستقیم شاگردان درفرانید تفکرعلمی ازطریق تمرین هایی است که فرآیندعلمی رادرزمانی بسیارکوتاه فشرده می سازد
فوایدآموزش کاوشگری:
افزایش درک علوم
بهره وری تفکر خلاق
مهارت هایی برای دریافت وتحلیل اطلاعات
این روش برای شاگردانی که نقص های حسی جدی دارند روش خوبی است
آموزش کاوشگری دراصل معتقدبه آماده ساختن فردمستقل دریادگیری است وروش آن متنبی برمشارکت فعال شاگردان می باشدکودکان خودمشتاق و کنجکارمی باشندوآموزش کاوشگری توان طبیعی واکشافی آنهارابه کارمی گیردوبه آن جهت می دهد
آموزش کاوشکری بامعرفی حادثه شگفت انگیزی به شاگردان آغاز می شوداین روش معتقداست که سرتاسردانش آزمایشی وموقتی است دانشمندان نظریه ها وتوضیحات راارائه می دهند سالهای بعد ممکن است این دانش ها بانظریه های جدید کنارگذارده شود دانش آموزان بایدازاین نکته که نظر شخص دوم به تکمیل تفکر شان کمک می کند آگاه باشند .
برای کودکان کم سن تر بهتراست محتوای مسائل آسانتر باشد مساله شگفت انگیز می تواند به این صورت باشد مثلادراین جعبه چه وجود دارد ؟ یا این موجود عجیب وغریب چیست ؟ معلمی عکس یک سنجاب درحال
پرواز را به دانش آموزان نشان می دهد وازآنجا که اغلب ما فکر می کنیم این حیوان پرواز نمیکند این یک رویداد ناهمخوان است بعضی از معلمان یک کیسه سری یا یک جعبه جادویی دارند اینها محرکها ی خوبی هستند وپرسشگری در دانش آموزان رابوجود می آورد معلم باید بتواند مطالب درسی موجود راازسبک بیانی ونمایشی به سبک کاوشگری مبدل سازد می توان رویدادهای ناهمخوان راتوسط نقاشی ،فیلم یا کارتهای آموزشی بوجود آورد .
اثرات آموزشی وپرورشی این الگو :
الگوی کاوشگری مهارتهای زیر رااعتلامی بخشد :
1- مهارتهای فرایند کار (مشاوره ،گردآوری ،سازماندهی داده ها ،تعیین وکنترل متغیرها ،تدوین وآزمون فرضیه ها ،استنباط
2- یادگیری مستقل وفعال
3- بیانگری کلامی
4- تحمل پیچیدگی وپی گیری
5- تفکر منطقی
6- نگرشی درباره موقتی بودن همه دانش ها نمونه ای ازتدریس بااستفاده ازالگوی کاوشگری
دانش آموزان واردکلاس می شوند ودر آن مجموعه ای ازظرف شیشه ای ، بطری زنگ های اخبار جعبه های چوبی با اندازه های مختلف (سوراخ دار ) دیا پا زن ها ، فلوت و.... ملاحظه میکنند دانش آموزان با این اشیاء که در اطراف کلاس پراکنده شده اند چند دقیقه ای بازی می کنند واز آنها صداهای ناهنجار درمی آورند معلم تماشامی کند پس از چند دقیقه دانش آموزان سرجای خود می نشیند یکی از آنها می پرسد: این جا چه خبراست ؟ معلم لبخند می زند ومی گوید این جایکی دوهفته آزمایشگاه صدا است سپس در اطراف کلاس قدم می زند باقاشق به شیشه نوشابه ضربه و وسیله ای که از سیم وچوپ درست شده رابه صدا درمی آورد سپس می گوید آیا چیزی درباره ی این صداها متوجه شدید ؟ یکی از دانش آموزان می گوید آهاصدای آنها باهم فرق داردمعلم به ضربه زدن به شیشه وسیم ادامه می دهد خیلی زودبچه ها متوجه اختلاف سطح صدامی شوند معلم می گوید مساله شمااین است که چه چیزی باعث اختلاف صداهامیشود حالاباانجام چند آزمایش ساده می خواهیم بفهمیم این اختلاف صداها به چه علت است ؟ یکی از بچه ها می گوید چون جنس آنها باهم متفاوت است ودانش آموزان دیگر جوابهای دیگر می دهند وکلاس وارد گفتگومی شوند .
منابع :
روان شناسی پرورشی –دکترعلی اکبرسیف
الگوهای تدریس 2004-ترجمه دکترمحمدرضابهرنگی
درآمدی برالگوهای نوین تدریس –معاونت آموزش ونوآوری سازمان آموزش وپرورش خراسان رضوی
